Suszenie pędów po zbiorze
Bezpośrednio po zbiorze pędy wierzbowe sortuje się według długości i wiąże w snopki. Standardowy snopek ma obwód około 50–60 cm mierzony u podstawy. Wiązanie zbyt ciasne ogranicza cyrkulację powietrza i sprzyja pleśnieniu – szczególnie gdy pędy zebrano w wilgotnych warunkach.
Snopki ustawia się pionowo lub opiera ukośnie w suchym, przewiewnym miejscu – stodole, wiacie lub pod zadaszeniem. Dostęp powietrza ze wszystkich stron jest kluczowy. W warunkach naturalnych przy mrozach i suchym powietrzu pędy schnące na zewnątrz uzyskują kolor biały lub jasnobeżowy. Suszenie w zamkniętych, ciepłych pomieszczeniach daje surowiec ciemniejszy.
Czas suszenia
Przy normalnych warunkach zimowych (temperatura poniżej 5°C, wilgotność otoczenia 60–75%) suszenie trwa od czterech do ośmiu tygodni. Pędy uznaje się za gotowe, gdy przy zginaniu nie ma się poczucia ich miękkości od środka i gdy nie wydziela się para wodna po przełamaniu. Pędy mokre lub niedosuszone wykazują skłonność do pękania i gnicia w gotowych wyrobach.
Rodzaje surowca: biały, brązowy i zielony
W wikliniarstwie wyróżnia się trzy podstawowe typy surowca zależnie od obróbki po zbiorze:
- Wiklina biała – pędy obrane z kory po uprzednim ugotowaniu lub zaparzeniu. Kora łatwo odchodzi, gdy roślina jest w fazie wzrostu lub gdy pędy zostały wcześniej ugotowane. Jasny, jednorodny kolor, najczęściej spotykany w wyrobach komercyjnych.
- Wiklina brązowa – pędy suszone z korą, bez obierania. Ciemniejszy, naturalny wygląd. Trwałość porównywalna z białą, ale bardziej szorstkia w dotyku.
- Wiklina zielona (świeża) – pędy używane bezpośrednio po zbiorze, bez suszenia. Używana sezonowo, wyroby z niej skurczą się lekko podczas schnięcia.
Właściwości surowca a zastosowanie
- Biała: meble, kosze prezentowe, wyroby dekoracyjne wymagające jednolitego koloru
- Brązowa: kosze użytkowe, ogrodzenia wiklinowe, meble ogrodowe
- Zielona: rzeźby wiklinowe, wyroby tymczasowe, elementy ogrodzeniowe
Moczenie przed wyplataniem
Wysuszone pędy przed użyciem wymagają ponownego nawilżenia – są kruche i pękają przy próbie wyginania. Moczenie przywraca plastyczność surowca.
Moczenie w zimnej wodzie
Standardowa metoda polega na zanurzeniu snopka pędów w zimnej wodzie na czas zależny od grubości:
- Pędy cienkie (do 4 mm podstawy): 30–60 minut
- Pędy średnie (4–7 mm): 2–4 godziny
- Pędy grube (powyżej 7 mm): 6–12 godzin lub overnight
Po wyjęciu z wody pędy owija się wilgotną tkaniną lub folią i pozostawia na kilka godzin, by wilgoć równomiernie przesiąkła przez całą grubość. Ten etap – tzw. dojrzewanie po moczeniu – jest pomijany przez początkujących, lecz rzemieślnicy wskazują go jako istotny dla zachowania elastyczności bez łamania.
Gotowanie pędów
Gotowanie stosuje się do wikliny brązowej, gdy chce się ją obrać z kory. Pędy gotuje się przez 1–2 godziny w wodzie, po czym korę zdejmuje się specjalnym nożem wikliniarskim lub przez przeciągnięcie przez szczelinę obieraczki. Gotowanie nadaje pędom ciemny, brązowo-złoty odcień.
Przechowywanie wikliny
Wysuszone pędy przechowuje się w suchym, przewiewnym miejscu – unikając kontaktu z podłożem i ścianami, które mogą oddawać wilgoć. Snopki mogą stać przez kilka lat bez utraty właściwości, pod warunkiem że nie są narażone na zawilgocenie.
Pędy zmoknięte podczas przechowywania wymagają ponownego suszenia przed użyciem. Pleśń rozwijająca się na surowcu nie znika po dosuszeniu – takie pędy nadają się jedynie do wyrobów, gdzie wady powierzchniowe nie mają znaczenia (np. elementy konstrukcyjne ukryte w wyrobie).